Czy dla kogoś „z zewnątrz” turniej kyudo może być ekscytującym wydarzeniem? Sądząc po ilości czasu antenowego transmisji TV – raczej średnio.

Jednak zupełnie inaczej rzecz się ma dla uczestników. To raczej nie jest specyfika japońskiego łucznictwa, ale wszystkich mniej dynamicznych i mniej popularnych zajęć. Aczkolwiek w Japonii zdarzyło mi się oglądać transmisje live z topowych rozgrywek w shogi 将棋 czy go 碁.

Dlatego niezbyt dziwi fakt, że na inauguracyjnej rundzie tegorocznej Ogólnopolskiej Ligi Kyudo kibiców było niewielu. A tak dokładnie to jeden. I na dodatek taż uprawiający tą piękną sztukę 🙂

Gdyby jednak ktoś z poza kyudowego środowiska przypadkiem trafił na naszą stronę i ten wpis, to postanowiliśmy przybliżyć troszkę zasad.

Kyudo jest zaliczane do japońskich sztuk walki. Jednak ma też swoje sportowe oblicze. Organizowane są różnego rodzaju turnieje, z których najważniejszym jest bez wątpienia ten o Puchar Cesarza. Mamy również zawody rangi Mistrzostw Europy (EKF Taikai) czy Mistrzostw Świata (Sekai Taikai). No i całkiem sporo innych, jak choćby Turniej 100 Strzał, Turniej Noworoczny czy wreszcie – od 2022 roku – cykl Ogólnopolskiej Ligii Kyudo. Właśnie ruszyła piąta edycja. A Ayame było gospodarzem otwarcia.

Jako, że nasz Narodowy Statystyk Adam nie mógł tym razem spisywać wszystkiego na żywo, zmuszeni jesteśmy w zastępstwie zamieścić kilka liczb, które pewnie by wymienił.

• 7 drużyn z 6 ośrodków (Umemi reprezentowały 2 ekipy)
• 23 osoby (w dwóch drużynach byli zmiennicy)
• 12 kobiet, 11 mężczyzn, czyli praktycznie idealny parytet
• rozegrano 8 rund futate zasha (4 strzały w formie siedzącej)
• nie zerwała się żadna cięciwa
• było jedno shitsu
• rundy trwały 33..37 minut każda (średnio 34.5 minuty), więc mogliśmy wygospodarować czas na przerwę obiadową
• jeden zespół (Umemi I) był czysto damski
• jeden (Tengukai) byłby czysto stojący (gdyby nie zmiennik…)
• jeden klub (Mizutori Gdańsk) debiutował – i to nadzwyczaj udanie!
• było 8 kaichu (komplet 4 trafień),  z czego 3 ustrzelił Bogdan

Wyjątkowo łaskawie sędziowie obchodzili się z hayake (czyli przedwczesnym wypuszczaniem strzał). I tylko dlatego, że to pierwsza runda – nie było ostrzeżeń i odebranych punktów.

Jedno trafienie nie zostało zaliczone – strzała odbiła się od podłogi i trafiła w mato (i to sąsiednie 😊).

Sporo zespołów nie wykorzystywało limitu czasu (na kolejkę jest 7.5 minuty). A i tempo rund różniło się znacznie (pozostawał margines od 1 sekundy do ponad minuty).

Liczba % oznacza liczbę trafień. Maksymalnie drużyna mogła zdobyć 96 punktów.

Tradycyjnie w Wiśniowej bawimy się również w szacowanie własnych wyników. Przed turniejem każda drużyna zgłasza, ile strzał trafi. Zwycięża ta, która pomyliła się najmniej. W przypadku tej samej różnicy wygrywa ta, która „licytowała” wyżej.

W tym roku po raz trzeci z rzędu Tengukai wytypował dokładnie tyle ile trafił! Podejrzewamy, że dopasowują wynik do ustalonej wartości, pudłując jeśli trzeba 😊

Również Ayame zalicytowało dokładnie tyle, ile trafiło. Ale ponieważ Tengukai licytował wyżej (o jeden punkt!) – nagroda pojechała do Poznania.

Ciekawe, że cała reszta licytował wyżej niż uzyskany wynik. Chyba dobrze to świadczy o optymistycznym nastawieniu i wierze w swoje możliwości 😊

Tytuły MVP pogalopowały na pluszowych rumakach do Maksa (21 trafień) i Blanki (16 trafień).

To tyle z bieżących statystyk.

W kyudo strzelamy do tarczy (mato), która może mieć różne wzory, rozmiar i sposób punktacji.

Jest całkiem sporo różnego rodzaju konkurencji „rozrywkowych”. Jeśli jednak mówimy o rzeczywistej sportowej stronie kyudo „na poważnie”, to należy zacząć od dokumentu Zasady zawodów Kyudo (弓道競技規則 Kyūdō kyōgi kisoku), ostatnia aktualizacja z 14.05.2025, gdzie skodyfikowane są reguły przeprowadzania zawodów ANKF.

Jego uzupełnieniem są Wytyczne zarządzania zawodami Kyudo (弓道競技運営要領 Kyūdō kyōgi un’ei yōryō), gdzie z kolei szczegółowo opisany jest cały „backstage” zawodów (układ i wymiary shajo, role i zachowanie poszczególnych osób, zasady operacyjne itd.).

Bardzo ciekawy materiał pozwalający na sprawną realizację wydarzeń.

Nawet w przypadkach, gdy nie jest możliwe zastosowanie się do tych wytycznych, wydarzenie musi przebiegać bezpiecznie, uczciwie, bezstronnie i sprawnie.

Jeśli weźmiemy pod uwagę, że na dużych zawodach jest kilkuset uczestników, to bez takiego podręcznika katastrofa organizacyjna byłaby praktycznie pewna.

Warto zaznaczyć, że Wszechjapońska Federacja Kyudo Studentów (全日本学生弓道連盟 Zen’nihon gakuseikyūdō renmei) ma własny regulamin zawodów.

Regulamin podzielony jest na cztery rozdziały:

Artykuły 1..21

Omawiają m.in.: skład sędziowski i obowiązki poszczególnych sędziów, skład i obowiązki pozostałych osób funkcyjnych, główne punkty turnieju (np. cel, miejsce i czas, zasady oceny, nagrody), rodzaje konkurencji itd.,

• zawody dzielą się na indywidualne i drużynowe
• jeśli drużyna jest 3-osobowa to może mieć jednego rezerwowego, jeśli jest 5-osobowa to rezerwowych może być dwoje
• zawody mogą być ograniczone dla określonej grupy (wiek, płeć itp.)
• zawody mogą być oceniane metodą tekichū-się (punkt za trafienie), tokuten-sei (kolorowe mato ze strefami punktowymi) lub saitensei (punktacja za styl)
• zawody mogą być rozgrywane jako określona ilość strzałów, turniejowo (przegrany odpada) lub ligową (każdy z każdym)
• w jednej kolejce można strzelać 2 lub 4 strzały
• forma może być siedząca lub stojąca
• w zależności od formy, ilości strzał i ilości osób w drużynie obowiązują określone limity czasu (np. dla drużyny 3-osobowe, strzelającej 4 strzały w pozycji siedzącej jest to 7 minut i 30 sekund.

Dokładnie określone są wymaganie dotyczące używanego sprzętu (np. minimalne i maksymalne wymiary piór) oraz ubioru (np. o ile w regulaminie turnieju nie określono inaczej, nie ma ograniczeń kolorystycznych, są natomiast ograniczenia co do wielkości i umieszczenia logo drużyny).

Artykuły 22..29

Tu omówione są reguły strzelania na klasyczny, krótki dystans 28 m. Określone są odległości na shajo, stosowane mato i ich rozmieszczenie, zasady, kiedy zalicza się trafienie, a kiedy nie, zasady klasyfikacji i przeprowadzania dogrywek.

Artykuły 30..38

To samo co w pkt. 2, ale w odniesieniu do długiego dystanu 60 m.

Artykuły 39..47

Określają, czego nie wolno robić (np. zabrania się używania słów lub działań, które zakłócają spokój zawodników lub drużyn przeciwnych). Tu mamy regulacje dotyczące np. kiedy strzała uznana jest za wystrzeloną (kiedy hazu spadnie z cięciwy po yatsugae zakończone umieszczeniem prawej dłoni na biodrze), w jakim wypadku można zostać zdyskwalifikowanym, kiedy i jak można zgłaszać oficjalny protest i sprzeciw na decyzję sędziów,

Na koniec jest jeszcze schemat organizacyjny z funkcjami i podporządkowaniem poszczególnych funkcji i stanowisk. W części sportowej wygląda to następująco:

1. Przewodniczący zawodów
   1. Przewodniczący komisji sędziowskiej
      1. Sędziowie shajo
      2. Sędziowie punktowi
      3. Sędziowie mato
      4. Sędziowie sprzętowi
   2. Przewodniczący komitetu operacyjnego
      1. Przewodniczący shajo
         1. Komisja „utrzymania ruchu”
         2. Komisja rejestracji wyników
         3. Komisja transmisji (streamingu)
         4. Komisja (tablicy) ogłoszeń
         5. Komisja pomiaru czasu
      2. Przewodniczący mato
         1. Komisja mato
         2. Komisja kanteki (trafień)
      3. Przewodniczący (strefy) zewnętrznej
         1. Komisja obiektu (terenu)
         2. Komisja przywoławcza

Część organizacyjna jest równie rozbudowana. Wygląda to na średniej wielkości korporację 😉 Na szczęście jest ładne omówienie, kto za co odpowiada.

Jeśli ktoś ma ambicje zawodnicze to obowiązkowo powinien zapoznać się z tym regulaminem. Jednak należy pamiętać, że jest to regulamin dotyczący zawodów ANKF. W specyficznych sytuacjach (innej rangi zawodach) mogą być odstępstwa od niektórych punktów! Zatem warto się zapoznać również z lokalnie obowiązującymi przepisami na konkretnych zawodach.

Mieliśmy ostatnio wątpliwości jak powinna wyglądać procedura obsługi drugiej pary strzał w sytuacji gdy wchodzimy na shajo z czterema strzałami. Odpowiedź znalazła się – a jakże – w Kyūdō kyōgi kisoku 🙂

Art. 15 pkt. 6

Metoda strzelania czterema strzałami (pozycja siedząca) powinna być zgodna z zasadami opisanymi w podręczniku Kyudo, ale dopuszczalna jest również metoda uproszczona. (Metoda znajduje się w Załączniku 15, Artykuł 3, str. 15)

Sięgamy zatem do Manuala (str.115):

The Way of Handling a Set of Four Arrows

1. The bow is lowered (the upper tip (urahazu) touches the floor) after making the turn into the side facing position (waki-shomen) and the set of four arrows is placed in front of the archer
2. Taking hold of the nocks of one pair of arrows (hitote) from the set of four
3. Holding the nocks, the pair of arrows is brought to the right side
4. Taking hold of the arrows at either the first joint (itsukebushi) or the tip segment (itatsuki), and then placing the right fist on the hip
5. Standing the bow to the centre of the body and nocking the arrows (yatsugae)

Natomiast we wspomnianym załączniku jest tak:

Uproszczona metoda strzelania czterema strzałami (pozycja siedząca)

1. Odwróć się twarzą do waki-shomen, połóż koniec łuku (urahazu) na podłodze i umieść jedną parę strzał (2 strzały) przed sobą (z itatsuki na środku).
2. Trzymając pozostałą parę (2 strzały) w dłoni (za itatsukebushi lub itatsuki), połóż prawą dłoń na talii.
3. Postaw łuk w osi ciała po wewnętrznej stronie (leżących) strzał i wykonaj yatsugae.
4. Przy drugim hitote chwyć drugą parę (za itatsukebushi lub itatsuki) i umieść prawą dłoń na talii.
5. Postaw łuk w osi ciała i załóż strzałę na cięciwę (wykonaj yatsugae).

Obie wersje możecie obejrzeć na animacjach pana Tanaki. Wersja zasadnicza i wersja uproszczona. Nieco inaczej wygląda to w pozycji stojącej, która jak się okazuje, też może mieć warianty 😉

Jest jeszcze jeden drobny detal związany z obsługą strzał. Z pierwszego punktu (zarówno w manualu jak i regulaminie) wynika, że położeniu łuku w celu odłożenia strzał powinno odbyć się po obrocie (hirakiashi). Zatem ten element powinien wyglądać jak normalne hirakiashi przy hitote, a następnie łuk zamiast w górę (do yatsugae) idzie w dół (urahazu na podłogę).

Można jednak spotkać (i przyznam, że tak robiliśmy dotychczas w Ayame) inną wersję.

Przy wykonywaniu hirakiashi łuk jednocześnie idzie w dół po najkrótszej linii  (tak, jak podczas hirakiashi powrotnego albo przed tasuki sabaki). Myślę, że obie wersje można logicznie uzasadnić, ale że w Manualu jest ta pierwsza, to chyba należałoby ją przyjąć za „jedynie słuszną”. Chociaż zajmuje jeden oddech więcej 😉

Można też spotkać się z różnym miejscem położenia urahazu (w osi ciała albo mniej czy bardziej po prawej stronie). To może być istotne jeśli mamy mniejsze odległości między pozycjami na shai (zwykle jest to 180 cm, ale w niektórych dojo jest ciaśniej).

Tak widać zza sędziowskiego stolika

Pilny zawodnik zawsze znajdzie chwilę na poczytanie Manuala 😉

Zbieramy materiał dla treneiro

Komplet wyników dla ciekawskich (i Adama 😉 )

Więcej zdjęć tradycyjnie w Galerii.

Do zobaczenia na drugim spotkaniu w Krakowie 23 maja.

P.S. Byłbym zapomniał, że mamy nową złotą myśl! 🙂