Mglisty obiekt pożądania

Mglisty obiekt pożądania

W niektórych artykułach (a nawet książkach) na temat kyudo znajdziecie informację, że trafienie w tarczę nie jest ważne (albo może lepiej: nie najważniejsze, drugoplanowe). Nie jest to może do końca jasne, ale żeby nie rozwijać za bardzo wątku „mistycznego” przyjmijmy, że trafienie JEST ważnym sprawdzianem poprawności strzelania (więc powinniśmy trafiać!), ale nie powinno być celem samym w sobie. W przeciwnym przypadku dryfujemy zdecydowanie w stronę sportu…
Obowiązuje prosta zasada: jeśli wszystko dobrze zrobisz, to strzała na pewno trafi w cel – seisha hitchu 正射必中.
Zainteresowanym proponuję przegryzienie się przez pojęcia tōteki, kanteki i zaiteki

No ale cóż może być przyjemniejszego niż charakterystyczne puknięcie pękającego papieru na mato… Zatem staramy się jakoś dopomagać losowi (a może i Panu Bogu, który strzały nosi), wpatrując się w niewielkie kółko na azuchi. A jak już podziurawimy je porządnie, to przychodzi chwila, żeby zrobić nowe mato. Ponieważ będąc ostatnio w Wienerberg Dojo asystowaliśmy przy tej czynności, postanowiłem zebrać w jedno miejsce informacje na ten temat.

Rodzaje mato

Przy strzelaniu kinteki (28 m) zobaczyć możemy najczęściej jedno z następujących mato:

  • Kasumimato 霞的 (mgła)

    Chyba najpopularniejsze, używane obowiązkowo podczas egzaminów ANKF oraz w większości dojo. Występuje w kilku wariantach, różniących się rozmieszczeniem i szerokością białych (B) i czarnych (C) okręgów:
    – ANKF (typowe, modern kyudo) – biały (B) środek o średnicy 7.2 cm, C3.6, B3.0, C1.5, B3.0, C3.3
    – Heki-ryu – biały (B) środek o średnicy 12 cm, C4.0,B3.0, C1.5, B1.5, C2.2

    Jak pewnie pamiętamy – szkoła Heki jest bardzo rozgałęziona. W Europie mamy do czynienia w olbrzymiej większości z jej jednym odłamem (Heki-ryu Insai-ha według Senseia Inagaki), z nielicznymi wyjątkami z linii Urakami. Nic zatem dziwnego, że i mato w poszczególnych odgałęzieniach Heki też mogły się różnić. Zwróćcie uwagę na interesujący sposób wyznaczania szerokości poszczególnych części!

    Najmniejsze białe kółko w środku nazywa się seikō  lub seikoku 正鵠. Powiedzenie „seikokuwoeru 正鵠を得る” oznacza oczywiście trafienie w środek, ale również „uchwycenie sensu czegoś”.
    Czarne pierścienie są zawsze trzy (choć jak widać mogą różnić się rozmiarami). Nazywają się (kolejno od wewnętrznego):
    – kome no kuro 小眼の黑 (małe czarne oko)
    – kasumi no kuro 霞の黑 (czarna mgła)
    – yamagata no kuro 山形の黒 (czarna góra)

    Czasem pierścienie nazywane są wewnętrzną, środkową i zewnętrzną „regułą” lub „domem” (内規・中規・外規- ki 規 lub in 院- chodzi prawdopodobnie o określenie stopnia skupienia i celności).

  • Hoshimato 星的 (gwiazda)

    Częściej można spotkać je podczas zawodów, standardowe dla kyudo studenckiego. Czarny środek (zuboshi 図星) o średnicy 12 cm, reszta biała. Tu z kolei można przywołać powiedzenie „zuboshiwosasu 図星を指す” – trafić w sedno, zgadnąć coś dokładnie.

  • Tokutenmato 得点的 (punktacja)

    Czasami robi się na azuchi kolorowo z powodu tokutenmato 得点的 (punktacja), zwanego też iromato 色的 (kolorowe) – często spotykanego w klubach firmowych i ich turniejach. Wygląda jak tarcza w łucznictwie sportowym. Mato składa się z czterech kolorowych okręgów, które oznaczają odpowiednią liczbę punktów. Dla mnie osobiście tworzy pewien dysonans (zarówno innym systemem punktacji jak i wprowadzaniem kolorów do monochromatycznego świata kyudo), ale może być od czasu do czasu ciekawym urozmaiceniem i sprawdzianem możliwości koncentracji.

Wszystkie trzy powyższe typy dla kinteki mają 36 cm. W przypadku dogrywek można spotkać mato o średnicy 24 cm (dogrywka izume 射詰 – kto trafi) lub czasem 45 cm z cienkimi koncentrycznymi okręgami rozłożonymi co 1 cm (dogrywka enkin 遠近 – kto bliżej środka). Inne spotykane nazwy to: chikamato (inne czytanie kinteki 近的) czyli „bliski cel”,  komato 小的 – „mały cel”

W przypadku enteki (dystans 60 m) mato ma najczęściej średnicę 100 cm (ale bywają też 122, 79 lub 50 cm). Może być czarno-białe kasumi lub kolorowe (wówczas ma pięć kolorowych stref). Można spotkać się z nazwą tōmato 遠的 (odległy cel).

Przy okazji warto może wspomnieć skąd się wzięły takie właśnie wymiary mato i dystansu z którego strzelamy. Wg Profesora Toshio Mori wynika to z ustawienia dawnych formacji wojennych. W pierwszej linii znajdowali się włócznicy (yari). Długość włóczni wynosiła do 3 ken (1 ken = 1.82m), a włócznik dla swobody działania potrzebował 6 ken (3 z przodu i 3 z tyłu). Zatem przeciwne szeregi łuczników (ustawione zwykle w drugim szeregu) znajdowały się od siebie w odległości 12-15 ken (ok. 22-27 m).

A średnica mato? Mniej więcej takiej szerokości był tors przeciętnego wojownika.

Umieszczenie

Mato powinno być przymocowane do azuchi pod odpowiednim kątem (5° nachylenia). Ściana azuchi zwykle jest nachylona 15-20° więc aby to osiągnąć dolna krawędź mato wbijana jest lekko w azuchi, a górna krawędź odstaje, zamocowana przy pomocy gōgushi 侯串 (specjalnego kołka z nacięciem). Istotna jest także wysokość umocowania mato. Przy kinteki (28 m) środek powinien znajdować się 27 cm nad poziomem shajo. Czasem do precyzyjnego ustawiania mato (np. podczas ważnych zawodów) używa się specjalnego przyrządu (przymiaru), kontrolującego wysokość i kąt nachylenia.

Przy takiej wysokości strzała wypuszczona poziomo powinna podczas lotu opaść akurat na tyle, żeby trafić w tarczę. Ale chyba pamiętacie jeszcze z fizyki wzór na swobodne spadanie ciał? Czas spadania zależy oczywiście od wysokości. Zatem jeśli ta wysokość była „obliczona” na typowego Japończyka, to albo moje mato powinno być ze 20 cm wyżej albo muszę celować niżej. Na szczęście mechanika lotu strzały jak i samego łuku jest znacznie bardziej skomplikowana (zainteresowanym polecam stronę Joe Tapley’a) więc takie „wymówki” możemy potraktować przysłowiem o baletnicy i rąbku od spódnicy. Nie można jednak problemu zaniedbywać przy skracaniu dystansu strzału. Wówczas powinna zmieniać się zarówno średnica mato, jak i wysokość jego umieszczania. Pamiętajmy, że wysokość należy mierzyć od poziomu na którym stoi strzelec (w dojo zwykle podłoga jest podniesiona, więc należyto uwzględnić wyznaczając poziom mato). O ile dość łatwo (z proporcji) obliczyć zmniejszoną średnicę mato, to niestety z wysokością już tak łatwo nie jest (patrz strona Joe Tapley’a). Gdyby ktoś miał ochotę napisać na ten temat pracę naukową to chętnie posłużymy praktyczną pomocą jako testerzy. Najprościej jest posługiwać się odpowiednim nomogramem. Krąży w internecie sporo różnych wersji, ja polecam sprawdzenie rysunku ze strony Kyudo Chambery Barberaz.

W przypadku enteki (60 m) środek mato znajduje się na wysokości 97 cm a kąt nachylenia to 15°.

Odległość jednego mato od drugiego na azuchi zależy od wielkości shajo i rodzaju imprezy (czy tachi są 3, 4 czy 5-osobowe. W tokijskim Chuodojo może się zmieścić na raz 15 mato, a odległości między strzelcami mogą wahać się od 126 cm do 160 cm.

Proporcje

Jak się łatwo przekonać, nie jest istotna sama wielkość tarczy, ale tzw. kąt widzenia (duża tarcza z daleka wygląda podobnie jak mała z bliska). Poniżej w tabelce zestawiłem kąty widzenia podstawowych tarcz używanych w łucznictwie sportowym a na końcu dołożyłem nasze mato.

Dystans (m)Średnica tarczy (cm)Kąt widzenia (')
18 (FITA)4076
30 (FITA)8092
50 (FITA)8055
60 (FITA)12270
70 (FITA)12260
90 (FITA)12247
28 (kyudo)3644
60 (kyudo)10057

Jak widać strzelanie kinteki można porównać z klasycznym sportowym strzelaniem na 90 m! Dla dystansu 30 m średnica „dziesiątki” w przybliżeniu odpowiada naszemu białemu kółku w środku mato.

Konstrukcja

Podstawą mato jest matowaku 的枠 (czasem można spotkać nazwę matowa 的輪) – bębenek wykonany z drewna lub sklejki (a obecnie czasami z tworzywa sztucznego, pozwalającego na idealnie okrągły kształt) na który przykleja się matogami 的紙 – papier do mato z odpowiednim nadrukiem. Ponieważ sam papier z wzorem celu jest cieniutki i łatwo by się rozrywał, używa się też dodatkowych warstw papieru pod samą tarczę – shitabarigami 下張り紙 (można zastąpić go kilkoma warstwami gazety). Dla wygodnickich produkowane są dziś oczywiście odpowiednio grubsze tarcze (nawet winylowe, wodoodporne). Do klejenia nadaje się najlepiej klej do tapet (należy go odpowiednio wcześniej przygotować) lub klajster z mąki. Obecnie coraz częściej niestety używa się taśmy klejącej (szczególnie do pokryć winylowych).

Na starych mato (z tyłu na matogami lub we wnętrzu matowaku) można zobaczyć czasem namalowany znak oni 鬼 (demon). Ponoć robiono to, aby strzelając celnie zabić diabła, ewentualnie pokazać, że strzelec nie ma z nim nic wspólnego. Czasem na zewnątrz matowaku można zobaczyć rysunek przypominający troszkę pole do gry w kółko i krzyżyk. To jest higaki 桧垣 (płot) – 3, 5 lub 7 kresek mających przynosić szczęście (więc nie stawiamy tam kółek ani krzyżyków 😉).

Przygotowanie mato

Jako zwolennicy tradycji sami stosujemy i proponujemy klejenie matogami, a nie używanie taśmy klejącej. Po kolei robi się to tak:

  1. Możliwie dokładnie oczyszczamy mato z piasku i brudu
  2. Kwalifikujemy mato do całkowitej wymiany lub tylko poprawki (podstawą do kwalifikacji jest stopień podziurawienia i ilość już naklejonych warstw – nie powinno ich być więcej niż 4-5)
  3. Jeśli wymiana to:
    1. zrywamy wszystkie poprzednie warstwy papieru i oczyszczamy matowaku
    2. przygotowujemy odpowiednią ilość przyciętych na wymiar gazet
    3. smarujemy dokładnie brzeg matowaku klejem i oklejamy gazetą (lub shitabarigami jeśli mamy)
  4. Smarujemy tylną stronę matogami i przykładamy na niego mato
  5. Smarujemy od środka (wnętrza) poprzednie warstwy. Zapewni to dobre sklejenie, załatanie dziurek i sztywność
  6. Delikatnie naciągamy matogami na brzegi matowaku (nie za mocno! Papier jest namoczony i podczas wysychania będzie się kurczył. Zbyt mocne naciągnięcie spowoduje pękanie papieru przy schnięciu.)
  7. Odstawiamy do wyschnięcia
  8. Podziwiamy

Prawidłowo przygotowane mato powinno dawać przy trafieniu tak bardzo oczekiwany, piękny „sound” podobny do japońskiego bębna taiko.

Klasyczne mato

Winylowe mato

Goldenmato

Brzeg matowaku jest skośnie ścięty do środka. Dzięki temu w zasadzie nie ma możliwości, żeby strzała wbiła się w rant (grot ześlizgnie się do środka lub na zewnątrz mato). Ale jeśli coś jest nieprawdopodobne – to na pewno się zdarzy. I w takiej sytuacji należy wiedzieć jak sobie poradzić. Wyszarpywanie strzały najczęściej skończy się jej uszkodzeniem (skrzywieniem, złamaniem, w najlepszym razie wyciągniemy strzałę bez yanone). Należy za pomocą odpowiedniego szpikulca rozszerzyć szczelinę w matowaku i dopiero wówczas wyjąć strzałę. Świetnie nadaje się do tego celu pojemnik na giriko (girikoire) z rogu jelenia 😊

W większości przypadków możemy spotkać matowaku łączone za pomocą metalowych taśm lub klamer. I tu rodzi się pytanie: jak powinno się umieszczać mato na azuchi?

Jedna szkoła mówi, że łączenie powinno być u góry (w gogushi), żeby wilgoć z azuchi nie miała kontaktu z łączeniem (rdzewienie!).

Druga szkoła twierdzi, że łączenie powinno być jednak na dole. Strzały które lecą w dolną część mato są oczywiście słabsze, więc szansa, że uszkodzą się zawadzając o metalowe elementy jest mniejsza.

Nowoczesna technika pozwala na zrobienie matowaku bez śladu łączenia. I to jest salomonowe rozwiązanie problemu 😊

Inne rodzaje mato

Obecnie kyudo (szczególnie ANKF) jest mocno ustandaryzowane. Ale nie zawsze tak było. Więc warto przypomnieć, że można urozmaicić trening, strzelając nie tylko do oklejonego papierem kółka. A jeśli już – to nie musi ono mieć standardowych wymiarów i/lub standardowego wyglądu. Pamiętajmy, że mato 的 to po prostu „cel”, a nie TEN konkretny rodzaj, który widzimy na codzień w dojo.

Poniżej kilka przykładów konkurencji (ćwiczeń) z użyciem różnych mato (czyli kawarimato 替的 lub matoasobi 的遊).

Jūdanmato 十段的 – w tym przypadku jest 10 (jak sama nazwa wskazuje) hoshimato różniących się średnicą o 1 sun (czyli ok. 3 cm). Najmniejsze ma 9 cm, największe – 36 cm. Zadanie polega na oddaniu po 10 strzałów do każdego mato (zaczynając od najmniejszego). Powinno się trafić przynajmniej raz w 9 cm, dwa razy w 12 cm, trzy razy w 15 cm itd. Czyli finalnie minimum 55 trafień.  Wynik powyżej 55 trafień określał łucznika jako pełnoprawnego strzelca.

Tutaj ciekawostka z podręcznika szkoły Chikurin-ha „Chuyo Hikan Kyuyoshu”(中用秘肝弓要集):

Początkujący, który strzela do mato pierwszy raz po praktyce przy makiwara, powinien zacząć od mato 1 sun (3 cm) na dystansie 5 ken (ok. 9 m). Jeśli strzelec może trafić więcej niż 9 trafień na 100 strzał, może przejść do kolejnego rozmiaru mato. Odległość i trafienia są następujące:

  1. Dystans 5 ken (9,05 m), 1 sun mato (3 cm), 9 trafień na 100 strzał
  2. Odległość 6 ken (10,86 m), 2 sun mato (6 cm), 19 trafień na 100 strzał
  3. Dystans 7 ken (12,67 m), 3 sun mato (9 cm), 29 trafień na 100 strzał
  4. Dystans 8 ken (14,48 m), 4 sun mato (12 cm), 39 trafień na 100 strzał
  5. Odległość 9 ken (16,29 m), 5 sun mato (15 cm), 49 trafień na 100 strzał
  6. Dystans 10 ken (18,1 m), 6 sun mato (18 cm), 59 trafień na 100 strzał
  7. Dystans 11 ken (19,91 m), 7 sun mato (21 cm), 69 trafień na 100 strzał
  8. Dystans 12 ken (21,72 m), 8 sun mato (24 cm), 79 trafień na 100 strzał
  9. Dystans 13 ken (23,53 m), 9 sun mato (27 cm), 89 trafień na 100 strzał
  10. Odległość 14 ken (25,34 m), 1 Shaku mato (30 cm), 99 trafień na 100 strzałów
  11. Dystans 15 ken (27,15 m), 1 Shaku 1 sun mato (33 cm), Kaichu 100 trafień na 100 strzał

Kiedy osiągnie ostatnie mato, czyli 1 Shaku 1 sun, nigdy nie chybi w mato 1 Shaku 2 sun (36 cm), którego normalnie używamy do ćwiczeń.

W jednym z dojo Chhikurin-ha, które miałem okazję odwiedzić odbywa się czasem wariant judanmato w którym zaczyna się od największego i po trafieniu można przejść kolejno do mniejszego. Rekord wynosi zaledwie 18 strzałów na wszystkie 10 mato…

Sanmato 三的 (lub sankōmato三晃的) – trzy różnej wielkości mato umieszczone na wierzchołkach trójkąta (najmniejsze u góry, średnie i duże na dole). Nie ma stałej reguły co do wielkości poszczególnych celów. Może to być np. 4, 6 i 8 sun (czyli 12, 18 i 24 cm) lub 15, 30 i 45 cm. Jest to odmiana agarimato 上がり的 – kilka różnych tarcz (najczęściej 3, 5 lub 7) rozmieszczonych na różnych wysokościach. Stare sandanazuchi w postaci kopczyka pozwalały na umieszczeniu mato na kilku poziomach (co odpowiadało strzelaniu w nogi, korpus lub osobę na koniu). Inna nazwa tej praktyki to iagemono 射上げ物.
Strzela się kolejno od największego celu (nie można przejść na mniejszy bez trafienia w większy). Nie liczą się również trafienia w większy cel jeśli już przeszliśmy na mniejszy. Dwa trafienia w ten sam cel również nie dają wyniku. Strzelają 2-3 osoby, kolejno po jednej strzale. Mogą być różne warianty punktacji. Np. 5, 10, 20 punktów za odpowiednie mato, dodatkowe 2 punkty za strzałę, która nie musiała być wystrzelona. Wariantami tej konkurencji są np. unohana 卯の花 (cztery tarcze ustawione w rogach rombu), baika 梅花 (pięć tarcz, mała w środku i cztery dookoła jak płatki kwiatu śliwy), kōyō 紅葉 (kilka tarcz ułożonych w kształt łuku, przypominającego liść klonu) również o określonej kolejności strzelania.

Sankō to także praktyka polegająca na identyfikowaniu i celowaniu w jeden, konkretny cel spośród wielu.

Ginmato 銀的lub kinmato 金的 – pokryty srebrną lub złotą folią cel, przeważnie o średnicy 9-12 cm. Powszechna nazwa to goldenmato. Konkurs zwykle polega na tym, że każdy strzelec (w kolejności od najmniej doświadczonego, najniższego stopniem lub stażem) strzela jedną strzałę. Pierwsze trafienie kończy zabawę i wyłania zwycięzcę, który otrzymuje trafione mato jako nagrodę.

Emato 絵的 – mato z obrazkiem. Najczęściej stosowane są z okazji Nowego Roku (wówczas namalowany jest symbol zwierzęcego patrona danego roku). Jednak inwencja w tym zakresie jest ogromna (w Ayame mieliśmy np. czarne koty z okazji treningu w piątek 13-go, serduszka na Walentynki, sakurę na powitanie wiosny).

Hanamato 花的 (kwiatowe mato) – rodzaj emato. Na każdym z dwunastu mato namalowany jest kwiat/roślina odpowiadający miesiącowi roku. Kyudowy odpowiednik karcianej gry hanafuda. Gotowe wzory do pokolorowania znajdziecie na tej stronie.

Tsukinamimato 月並的 – wariant emato, mato na każdy miesiąc (z symbolem poszczególnych miesiący). Jeden z wariantów wygląda następująco: Do każdego mato przypisana jest niewielka nagroda. Uczestnicy ustawiają się przed tym mato, które odpowiada ich miesiącowi urodzenia. Każdy strzela jedną strzałę (jak w goldenmato). Pierwsze trafienie wyłącza dany cel, osoba która trafiła bierze nagrodę i kończy udział. Osoby, które stały w kolejce do tego mato a jeszcze nie oddały strzału mogą dowolnie wybrać inne mato (stają na końcu kolejki). Strzelanie trwa do chwili gdy wszyscy oddadzą jeden strzał lub do trafienia wszystkich dwunastu miesięcy.

Symbole poszczególnych miesięcy to: styczeń – tsuyu 露 (rosa, wilgoć), luty – gan 雁 (dzika gęś), marzec – sakura 桜 (kwiat wiśni), kwiecień – aoba 青葉 (zielone liście), maj – sanae 早苗 (pędy ryżu), czerwiec – oharai 御祓 (wodospad), lipiec – hasu 蓮 (lotos), sierpień – kōyō 紅葉 (kolorowe liście), wrzesień – kiku 菊 (chryzantema), październik – shigure 時雨 (jesienny deszcz), listopad – yuki 雪 (śnieg), grudzień – kōri 氷 (lód).

Shikinomato 四季的 (cztery pory roku) – odmiana emato. Kolejnym porom roku odpowiadają: wiosna – aoyagi 青柳 (zielona wierzba), lato – mizukusa 水草 (rośliny wodne lub wodorosty) , jesień – kōyō 紅葉 (kolorowe liście, zwykle klonu), zima – matsuzasa 松笹 (świąteczna dekoracja z bambusem i pinią).

Tsutsumikujimato 包み籤的 – mato z wróżbą (wyrocznia), odmiana emato.

Kamonmato 家紋的 – również rodzaj emato. Na tarczy jest mon (herb) „nieprzyjacielskiej” drużyny (miasta, prefektury) lub jakiś mon neutralny.

Ichi-ni-san mato 一二三的 – białe mato podzielone jest na trzy kątowe wycinki (co 120°), którym odpowiadają 1, 2 lub 3 punkty.

Kōhakusen 紅白戦 (wojna czerwonych i białych) – uczestnicy są podzieleni na dwie drużyny, czerwoną i białą. Z każdej drużyny typowany jest jedna osoba z czterema strzałami. Pojedynek wygrywa ten, kto trafi więcej. Zwycięski gracz pozostaje na shai, a drużyna przegrywająca typuje następnego gracza (każdy może strzelać tylko raz). W przypadku remisu obaj zawodnicy są wymieniani na następnych. Przegrywa drużyna, której skończą się zawodnicy. Ostatni zawodnik nazywany jest taishō 大将 (generałem). W przypadku remisu między dwoma generałami następuje dogrywka aż do rozstrzygnięcia całego meczu.

Genpeisen 源平戦 (wojna Genpei) – tu również jest podział na dwie drużyny, Genji i Heike. Liczba strzał jest ustalana arbitralnie przed meczem. O zwycięstwie decyduje całkowita liczba trafień (dla drużyny).

Kōhakumato 紅白的 – mato 45 cm podzielone jest pionowo na dwie części – czerwoną i białą. Odpowiadają one przeciwnym drużynom (historycznie były to właśnie kolory oznaczające słynne walczące klany Genji i Heike). Strzelcy parami strzelają do jednego mato, ale po przekątnej (tzn. strzelec z tyłu ma trafić w prawą część mato). W drugiej kolejce następuje zamiana pozycji. Trafienie we „własną” część mato daje punkty ujemne (trafienie własnego żołnierza). Nie trafienie również jest „karane”. Typowa punktacja to +10, -5 i -3 punkty. Rozgrywa się turnieje indywidualne i drużynowe, decyduje finalna ilość punktów po ustalonej liczbie kolejek.

Tateyokomato 縦横的 (pion i poziom) – tarcze są prostokątami o wymiarach 15 * 45 cm, z ok. 9 cm czarnym punktem na środku. Jedna jest ustawiona pionowo, druga – poziomo.  Strzela się kolejno 4 strzały do każdej z tarcz. Ten rodzaj ćwiczeń pomagał opanować technikę celowania w smukłe obiekty np. łuk przeciwnika, linę czy nogę konia.

Buriburi 振振 (falować, potrząsać, kołysać) – płaski cel (np. wachlarz lub deseczka) nie jest zamocowany na azuchi, ale wisi na sznurku. Kołysanie i obracanie (szczególnie na wietrze) stanowi znacznie utrudnienie przy celowaniu.

Iwari 射割(łupanie)- zamiast okrągłego mato celem jest kwadratowa, cienka deseczka o boku 15-18 cm (grubość 2-3 mm). Deseczka zamocowana jest jednym rogiem w pionowym kołku (rozcięty bambus) około 1 m przed azuchi. Czasami z tyłu deseczki przymocowany jest pojemnik z konfetti, które w przypadku celnego strzału wzlatuje w powietrze. Zasada strzelania podobna jak w przypadku goldenmato – każdy ma jeden strzał.

Hasamimono 挟物 – jak iwari, ale zamiast deseczki montuje się różne przedmioty codziennego użytku (wachlarze, talerze, klapki, rośliny itp.). W przypadku użycia wachlarza konkurencja zwykle nazywana jest konkretnie Ōgi no mato扇の的. Nawiązanie do słynnego strzału Nasu no Yoichiego.

Shichigosanmato七五三的 – liczby 3, 5 i 7 uważane są za szczęśliwe. Mato składa się z trzech koncentrycznych kół o różnych kolorach, którym odpowiada różna ilość punktów. Odmiana iromato.

Tego typu konkurencje to nie tylko zabawa i urozmaicenie. Pomagały opanować technikę celowania w konkretny punkt (a nie całe mato, jak zwykle niestety robimy). Na polu bitwy należało wybrać bardzo precyzyjnie (i szybko!) miejsce trafienia – oczy, gardło, pachę, stopy. Reszta była zwykle zasłonięta zbroją. I do tego w ruchu.

Mniej tradycyjne, ale czasem spotykane zabawy łucznicze to:
– tic-tac-toe czyli kółko i krzyżyk
– mato w postaci tarczy od rzutek (darta)

Warto jeszcze przypomnieć, że „zwykły” taihai może być wykonywany jako mochimato 持的 (każdy strzela do swojej tarczy) lub hitotsumato 一的 (jedna tarcza dla całej grupy składającej się z 2-4 osób). W Honda-ryu formy te nazywają się odpowiednio: kumitachi i kuriomae.

W Ogasawara-ryu (w łucznictwie pieszym) jest też kilka form, które używają różnych mato. Są to: ōmatoshiki 大的式,  momoteshiki 百手式, kusajishishiki 草鹿式, sansankutebasamishiki 三三九手挟式, marumono 円物, buriburi 振振. Ale opisanie ich wykracza poza ten artykuł.

Pierwszy w nowym roku ceremonialny strzał do mato nazywał się w epoce Kamakura matohajime 的始 lub yumihajime 弓始, w okresie Edo – yubahajime 弓場始.

Na zakończenie jeszcze haiku o trafianiu w cztery pory roku:

春の⽮は未来
を放ち
⼭笑う

spring arrow
to hit
the future

夏の⽮は今
を放ち
⼭滴り

summer arrow
to hit
the moment

秋の⽮は過去
を放ち
⼭粧う

autum arrow
to hit
the past

冬の⽮は永遠
を放つ
⼭眠る

winter arrow
to hit
eternity